De Border Collie

Historie van de Border Collie

De Geschiedenis van de Border Collie voert ons naar Groot Brittannië. Daar, op de grens (Border) van Schotland en Engeland, verkreeg deze hond grote faam bij het werken met schapen in het uitgestrekte en heuvelachtige gebied. De Border Collie werd speciaal voor het werk met de schapen gefokt en de selectie was enorm streng. Honden die niet het gewenste drijfgedrag vertoonden of ongeschikt werden geacht voor hun hoed- en drijftaken werden eenvoudig afgevoerd. Dit heeft uiteindelijk geleid tot het huidige beeld van de Border Collie; veel passie naar vee, een onstuitbare bewegingsdrift en het vermogen om het vee met de ogen te fixeren.

Dit fixeren wordt ‘eye’ genoemd en houdt in dat de hond met zijn ogen een schaap kan dwingen voor hem opzij te gaan. Border Collies kunnen weinig, gemiddeld of veel ‘eye’ bezitten, hetgeen genetisch is vastgelegd. Het gedrag dat de Border Collie laat zien vertoont veel gelijkenis met het jaagpatroon van de wolf. In een grote boog cirkelt de hond om de kudde, komt heel laag sluipend naar binnen en hypnotiseert het ‘slachtoffer’ met zijn starende blik. Echter, de Border Collie is gedomesticeerd en gefokt en getraind om de dodende actie achterwege te laten.

Dit alles maakt duidelijk dat de Border Collie geen gewone hond is. Zijn jarenlange werk en selectie als veedrijver heeft hem behalve dit ‘eye’ ook veel durf, doorzettingsvermogen en een behoorlijke dosis eigen initiatief gegeven. Om dit in goede banen te leiden is het belangrijk dat u een gedegen hondenkennis bezit en weet waaraan u aan begint. Momenteel zijn er veel Border Collies succesvol in de Behendigheid, Flyball en Obedience. Hun meegaande karakter en nooit aflatende wil om te presteren maakt hen geschikt voor deze andere gebruiksdoeleinden. De Border Collie raakt enorm populair en vaak wordt vergeten dat aan dergelijke prestaties veel kennis en trainingen zijn voorafgegaan. Niet elke Border Collie is geschikt om de top te bereiken, zoals ook niet elke baas/trainer het zal lukken om zijn hond naar een wedstrijdniveau te brengen. Border Collies zijn in principe vriendelijke honden, ook tegenover kinderen. Wel dient u er rekening mee te houden dat sommige honden zeer fanatiek spelgedrag vertonen en behalve het speeltje ook wel eens een handje vastpakken of onverwacht hoog en hard opspringen naar het gezicht.

Een consequente opvoeding van de Border Collie pup kan dit gedrag bijsturen. Het vertonen van ‘eye’ kan in huiselijke situaties tot problemen leiden. Soms worden overige huisdieren (andere hond, kat, vogels of knaagdieren) de hele dag door gehypnotiseerd en gedreven. Als de Border Collie veel ‘eye’ vertoont naar andere honden kan dit agressie opwekken omdat die honden zich bedreigd voelen. Jonge Border Collies vertonen vaak ‘eye’ naar alles wat beweegt en proberen dit na te jagen en te stoppen. Zij zien ook auto’s en ander verkeer aan voor vee dat gedreven moet worden, helaas nog te vaak met dodelijke afloop.

Raskenmerken

De Border Collie is een atletisch gebouwde hond. Het ras is taai, hardwerkend en volgzaam. Het karakter behoort levendig te zijn, oplettend, attent reagerend en intelligent doch nimmer zenuwachtig of agressief. De schofthoogte bedraagt voor reuen circa 53 cm. De teven zijn vaak iets kleiner. De vacht van de Border Collie kan zowel lang- middellang- of kortharig zijn. Bij de langharige variëteit is de vacht in de kraag en aan de staart en voor- en achterpoten langer dan op de rest van het lichaam. Met uitzondering van een lichte bevedering aan de oren behoort de kop glad te zijn. In principe is de stand van de oren half opgericht (tip-oren) of staand (prik-oren). De staart is matig lang en reikt tot de hak van de achterpoot. Hij wordt laag gedragen waarbij de staartpunt ligt naar boven buigt. In actie mag de staart worden opgeheven maar nooit in een krul over de rug. De Border Collie komt voor in veel kleurvariaties maar het wit mag nooit overheersen. De bekendste kleuren zijn; zwart/wit, driekleur en blue/red merle. De kleur van de ogen is donkerbruin. Soms kunnen één of beide ogen geheel of gedeeltelijk blauw zijn.

Aanschaf

Het Border Collie ras is helaas niet vrij van gebreken. In het ras komen heupdysplasie, PRA en CEA (oogziekten) en in lichte toenemende mate OCD (loslaten van kraakbeen in de schouder), Epilepsie en Doofheid voor. Als u een pup via de rasvereniging koopt kunt u er zeker van zijn dat de ouderhonden onderzocht en vrij bevonden zijn van HD en PRA/CEA. Naar de andere ziekten wordt nog onderzoek verricht. Indien u bij een nest pups gaat kijken is het belangrijk dat u vraagt naar de officiële onderzoeksuitslagen van de W.K. Hirschfeld Stichting te Amsterdam. Met een mondelinge toezegging dat ‘het wel goed zit’ moet u geen genoegen nemen. Koop nooit een Border Collie zonder officiële stamboom! De aanschaf van een hond ‘met stamboom’ is overigens geen garantie dat het een gezonde hond is. Er zijn ook fokkers die niet aangesloten zijn bij de rasvereniging en puppy’s verkopen ‘met stamboom’ maar meestal niet voldoen aan de richtlijnen van de fokcommissie.

Ter verduidelijking; Border Collies die voldoen aan de fok-reglementen van de B.C.C.N. hebben een officiële stamboom (afegeven door de Raad van Beheer) een beoordeling van HD-(negatief) of HD Tc (overgangsvorm) op de heupen en een VRIJ beoordeling voor de oogziekten.

De Fokker

Een fokker is iemand die een nest Border Collie pups zelf heeft gefokt, d.w.z. hij is eigenaar van de moeder van de pups en de puppies. Een goede fokker vertelt enthousiast doch eerlijk over zijn ras en geeft tips voor de opvoeding en training van uw pup. U kunt altijd met vragen terugkomen en in het geval van uitzonderlijke lichamelijke calamiteiten van uw hond kunt u een goed overleg plegen. Hij laat, zonder twijfels, de papieren van de ouderhonden zien en laat u kennismaken met de moederhond, de pups en (indien aanwezig) de vaderhond. Hij werkt eventueel met een eerlijk koopcontract waarin niet alleen de rechten en plichten van de koper maar ook van de verkoper staan vermeld. Hij draagt zorg voor een goede socialisatie van de pups (gewenning aan dagelijks voorkomende geluiden, volwassen vreemden, kinderen en verschillende huisdieren) en hij verkoopt de pups niet eerder dan na het chippen door de RvB, vanaf ca. 7 weken. Bij het afhalen van de pup behoort deze meerdere keren ontwormd te zijn en zijn eerste cocktail enting op de leeftijd van zes weken te hebben gehad.Verder is het belangrijk dat u altijd het inentingsboekje meekrijgt, een beetje voer dat de pup gewend was te eten (om diarree te voorkomen) en iets uit het nest waar de geur nog aan zit. De stamboom van het hondje kunt u nog niet direct meekrijgen, dit moet namelijk eerst aangevraagd worden door de fokker bij de Raad van Beheer. Gemiddeld moet u er zes tot tien maanden op wachten.

De eigenaar

Als de fokker heeft zorggedragen voor een goed nest en aan alle eisen heeft voldaan is het de taak van de nieuwe eigenaar zorgvuldig met de pup om te gaan. Hij laat de pup kennismaken en onderzoeken bij de dierenarts en gaat voort met het ontwormings- en entingsschema. Jonge Border Collies zijn vaak erg onstuimig in hun gedrag en daar moet u paal en perk aan stellen. De botten en gewrichten van een jonge hond (tot de leeftijd van één jaar) zijn zacht en bevatten veel kraakbeen. Dit kraakbeen kan heel gemakkelijk beschadigingen oplopen tijdens wilde en ongecontroleerde bewegingen en spelletjes. Een jonge hond mag niet traplopen, te hard stoeien met andere honden of hoog opspringen naar ballen en frisbees. Ook met training moet niet op jonge leeftijd worden begonnen. Door het vele draaien, wenden en abrupt stoppen raakt het kraakbeen snel beschadigd. Het is dan niet eerlijk tegenover de fokker dat men zijn beklag komt doen omdat de hond vroegtijdig kreupel loopt. Goede beweging voor een jonge hond is ‘rechtlijnige’ beweging; veel wandelen aan de lijn, zwemmen en vanaf de leeftijd van tien a elf maanden in een rustig tempo korte stukjes aan de fiets. Een jonge hond mag natuurlijk best met een bal spelen maar rol de bal dan ‘laag’ over de grond en doe dit op een veilige plek; een hond die zich op iets dat beweegt concentreert ‘vergeet’ nogal eens wat er om hem heen is.

Keuze

Het is belangrijk vooraf te weten wat u met de hond wil gaan doen.Als het alleen maar een gezellige huishond gaat worden kunt u beter een ander ras kiezen. Wilt u echter met de hond schapendrijven of een bepaalde hondensport beoefenen dan moet er gericht gezocht worden. Het is altijd prettig wanneer u de moeder en/of vaderhond heeft zien werken. De pup zal altijd iets van zijn ouders overerven en zo krijgt u enigszins een indruk. Vergeet echter nooit dat opvoeding en training een jonge hond kan maken of breken. De keuze van een Border Collie pup is geen gemakkelijke. Als eerste rijst de vraag of u een reu of een teefje wilt. In z’n algemeenheid gesproken bestaat er nauwelijks onderscheid in het karakter van een reu of een teef. In het nest wil men vaak al een keuze maken als de pups nog maar drie weken oud zijn. Het eerste waar dan het oog op valt zijn kleur en aftekening. Een pup die zijn blesje scheef heeft staan of waarvan het witte kraagje net niet helemaal doorloopt valt dan soms als eerste af. Natuurlijk, het oog wil ook wat, maar een prettig karakter dat bij u past is toch veel belangrijker? Je zult maar net een ‘mooiste’ hondje uit het nest hebben gezocht met het doel te gaan schapen drijven maar als het hondje met zeven weken mee mag blijkt het de grootste bangerd van het nest te zijn! Of; u wilde een rustig teefje, omdat het uw eerste Border Collie is, maar zodra het op kleur uitgezochte pupje opgehaald mag worden blijkt het een felle wildebras te zijn.Teleurstelling alom, en het risico is groot dat de hond na een halfjaar herplaatst moet worden. Veel beter zou het zijn als de fokker beslist dat er pas zo rond die zevende week een keus gemaakt kan worden.Wel moeilijk natuurlijk, want stel dat er geen geschikt hondje bij zou zijn? Meestal valt het wel mee, binnen één nest zit zoveel verscheidenheid aan karakters dat er altijd wel een oplossing is. Sommige fokkers zijn door hun ervaring goed in staat u te vertellen over de verschillende karakters in het nest, anderen laten exact op de zevende week een puppy-test afnemen. Zo’n test is puur gericht op het karakter van de pups, of ze een dominante dan wel een onderdanige aanleg hebben. Het zegt absoluut niets over het feit of de pup een drijver wordt of niet. Dat kan ook op een leeftijd van vijf maanden plotseling naar voren komen. Een puppytest of puppykarakter beoordeling door de fokker vormt slechts een leidraad; door allerlei omstandigheden van buitenaf kan de pup zich anders ontwikkelen dan men dacht of verwachtte. Bij de pup-bemiddeling kunt u adressen krijgen van fokkers die een nestje hebben. De ouders van deze nesten hebben voldaan aan de al eerder genoemde fok-reglementen van de vereniging. Tevens is voldaan aan het ‘Reglement voor de pup-bemiddeling’ van de BCCN. Dit betekent onder andere dat een gedragstest en een keuring van het functioneel exterieur is afgenomen. De pup-bemiddeling is er niet voor om eventuele conflicten tussen koper en verkoper op te lossen. Zoals gezegd brengt zij door het verstrekken van adressen van fokkers slechts koper en verkoper (fokker) bij elkaar. Indien u om welke reden dan ook geen pup meer wenst laat u dan weer uitschrijven.

Aanschaf oudere hond

Soms wordt een wat oudere Border Collie ter herplaatsing aangeboden. Ook deze worden bij de pup-bemiddeling aangemeld.Wanneer u tot een dergelijke aanschaf overgaat moet u op de volgende punten letten:

  • Vraag veel over de voorgeschiedenis van de hond, hoe meer u weet hoe beter. (teleurstelling achteraf kan dan worden voorkomen)
  • Vraag of u de hond minimaal vier weken op proef mag hebben en maak goede afspraken.
  • Vraag naar de aangeleerde commando’s en/of fluitsignalen.
  • Een oudere Border Collie heeft minstens een heel jaar nodig om ‘echt’ te wennen.
  • Ook een oudere hond (en zeker de Border) kun je nieuwe dingen leren.

Opvoeding

De opvoeding van een Border Collie pup is heel belangrijk. Het zijn drukke, ondernemende hondjes en behalve dat ze veel moeten leren moeten wij ze ook tegen henzelf in bescherming nemen. U zorgt er natuurlijk voor dat u met de hond naar een cursus gaat. Dit is niet alleen belangrijk voor uzelf maar ook voor de verdere socialisatie van de hond.Vooral wanneer u afgelegen woont is het belangrijk dat de hond regelmatig nieuwe indrukken opdoet. De Border Collie is een hond die veel socialisatie nodig heeft.Wanneer u nooit met de hond ergens komt en u wilt opeens gaan trainen dan is de kans groot dat de hond op vreemd terrein verandert in een zielig hondje dat niks meer durft. Wilt u de hond voor het vee-drijven gebruiken dan is het belangrijk dat de hond het eerste jaar niet zelf werk zoekt. Ze doen dit vaak door zich bezig te houden met alles wat beweegt: katten, pluim- en kleinvee, knaagdieren in kooien, vissen in het aquarium auto’s en soms kinderen. Als de hond dan oud genoeg is om getraind te worden doet hij ‘het’ niet meer omdat de hond zichzelf al taken en manieren bedeeld heeft. Een vast rustpunt voor de jonge en steeds maar bezige Border Collie is heel belangrijk. Een bench of kamerkennel in huis of een buitenkennel geeft de hond de broodnodige rust die hij voor zijn groei nodig heeft. De Border Collie zelf vindt dat hij nooit hoeft te rusten; als baas moet u ervoor zorgen dat hij die rust wel krijgt.

Een groot probleem waar bijna elke Border Collie eigenaar wel eens mee te maken krijgt is het drijven en/of fixeren van auto’s of ander bewegend verkeerVaak wordt de oplossing gezocht in het geven van ‘een ruk met de slipketting’, maar soms kun je blijven rukken, het helpt niets! Vanaf het begin dat je ziet dat de hond gaat fixeren moet je hem er voor straffen, duidelijk met de stem “NEE” zeggen en gewoon door blijven lopen. Nooit stoppen zodra de hond de bekende sluiphouding aanneemt.

Veel drukke Border Collies creëren binnen de korts mogelijke tijd een eetprobleem. Ze willen van alles en nog wat en vergeten te eten.Wat u beslist niet moet doen: steeds een ander merk voer nemen, dan wel en dan weer niet lekker vlees door het eten mengen, erbij gaan zitten en voeren, dwingen tot eten en er een compleet familiedrama van maken! Wat u wel moet doen: negeren, voer op vaste tijden en op een rustige plek neerzetten, misschien iets minder vaak voeren, als u vlees door de brokken mengt dit ook altijd blijven doen! En de hond vaker rust geven in bench of kennel, evt. daar ook zijn voer neerzetten. Een dag vasten kan echt geen kwaad, ook niet bij een pup.

Activiteiten met een Border Collie

Schapenwerk

De Border Collie is van oorsprong een herdershond die wordt gebruikt voor het drijven van schapen. Inmiddels zijn er Border Collies in alle delen van de wereld. Zij drijven niet alleen schapen maar ook koeien, paarden, ganzen, eenden en zelfs herten! Het drijven van vee zit in de genen van dit ras en praktisch elke jonge Border Collie zal instinctmatig een drijf gedrag vertonen wanneer hij bij een koppel schapen wordt losgelaten. De Border Collie kan gebruikt worden in de dagelijkse praktijk bij veehouders. Op een melkvee bedrijf worden de honden veelal gebruikt om het vee uit de weide te halen, in de melkstal te sturen of de dieren uit de ligboxen halen en bij het voerhek weghouden.

Op een schapenbedrijf verricht de hond ontelbare nuttige verrichtingen; schapen ophalen uit- of wegbrengen naar de weide, koppels schapen splitsen, de schapen in een behandelbad sturen, in- en uit een vee trailer halen en helpen op veemarkten. Naast de praktijk is het mogelijk om aan ‘Trials’ (schapen drijf wedstrijden) mee te doen die het praktijkwerk weergeven. De hond moet dan op  aanwijzingen van de handler, die op een vaste plek blijft staan, een klein koppel schapen in een vooraf bepaalde richting dirigeren. Het parcours bestaat uit verschillende onderdelen zoals de Outrun (in een wijde boog om de schapen gaan), de Fetch, de Drive, de Shedding (het scheiden van een paar gemerkte schapen) en het Pennen (het weer opsluiten van de schapen in een hok).

Elk onderdeel heeft een vast aantal punten en de hond krijgt ‘aftrekpunten’ voor de fouten die gemaakt worden op een bepaald onderdeel. Deze ‘trials’ worden in Nederland door de Border Collie Club georganiseerd. Er bestaan verschillende klassen; de Promotieklasse en de Kwalificatieklasse. Voordat men kan starten in de Promotieklasse moet men in het bezit zijn van een zogenaamde Startlicentie. Deze Startlicentie toont aan dat men met de hond op een gecontroleerde wijze de schapen kan sturen.Van de ‘Promotieklasse’ kan men bevorderen naar de ‘Kwalificatie klasse’.

De beste deelnemers uit deze klasse kunnen meedoen aan het Nederlandse kampioenschap en het beste deel ervan mag meedoen aan het Europees kampioenschap schapendrijven. Met de eerste trainingen schapen drijven kunt u beginnen als de hond om en nabij een jaar oud is. De hond moet geestelijk en lichamelijk in staat zijn om deze intensieve training aan te kunnen.Voor die tijd kunt u bij een ervaren trainer de hond ‘proberen’ bij de schapen om te kijken of hij het drijf gedrag bij zich heeft. Er zijn Border Collies die op de leeftijd van drie maanden al interesse hebben, bij anderen gaat het knopje pas om als ze acht of negen maanden oud zijn. In het clubblad van de BCCN, het Border Collie Nieuws, staan advertenties waar men voor schapentrainingen terecht kan. Het meedoen aan trainingen en wedstrijden is altijd voor eigen risico.

Gehoorzaamheid / Obedience

In Nederland kennen we twee vormen van gehoorzaamheid, namelijk de gewone gehoorzaamheid en het Engelse Obedience. Beide vormen kunnen in wedstrijdverband beoefend worden maar alleen de ‘gewone gehoorzaamheid’ kent de mogelijkheid tot het behalen van diploma’s.

Meestal neemt u het besluit om met de hond naar een gehoorzaamheids cursus te gaan. Er worden door heel Nederland bij verschillende instanties cursussen gegeven, bij commerciële hondenscholen of bij verenigingen. Wanneer een vereniging erkend is door de Raad van Beheer (officieel: Raad van Beheer op Kynologisch gebied in Nederland) is het mogelijk een aantal landelijke gehoorzaamheids diploma’s te behalen. De bekendste hiervan zijn het zogenaamde G&G (1,2 en 3) een VZH (verkeers zekere hond) en UV (uithoudingsvermogen) diploma.Voor de G&G disciplines is er een Nederlands, Europees en Wereldkampioenschap. Een bijzondere vorm van gehoorzaamheid is het Engelse Obedience. De onderdelen zijn niet helemaal maar toch wel redelijk te vergelijken met het Nederlandse G&G. Bij de uitvoering van de onderdelen wordt er echter veel nauwkeuriger gewerkt. Baas en hond zijn zo’n eenheid, het lijkt alsof ze aan elkaar vastgelijmd zijn! De benamingen van de onderdelen van Obedience zijn Engelstalig, men spreekt bij het volgen over ‘heelwork’, het vooruitsturen noemt men de ‘sendaway’ en het staan en betasten valt onder de ‘temperament test’. Ook de commando’s aan de hond worden vaak in het Engels gegeven. Het uitgangspunt van Obedience is de oefeningen zo perfect mogelijk uit te voeren. Dit wordt alleen bereikt door zeer intensieve trainingen en veel motivatie van hond en baas. Je kunt bij deze sport geen diploma’s behalen maar alleen wedstrijden lopen. Deze worden onderverdeeld in verschillende klassen, nl. de prebeginners, beginners, novice, A, B en C. Er is een Nederlands kampioenschap.

Agility (Behendigheid)

Agility is inmiddels een niet meer weg te denken hondensport. Heel actief voor zowel baas en hond en een fantastische uitlaatklep voor onze levendige Border Collie! Bij Agility gaat het erom dat een combinatie zo snel mogelijk foutloos een parcours met hindernissen aflegt. De hindernissen bestaan uit hoogte- en breedtesprongen, een band, tunnel en slurf, weave paaltjes en raakvlaktoestellen(schutting, katteloop en wip). Op wedstrijden wordt drie keer een parcours gelopen, een Gambling, het Vast Parcours en een Jumping. Het resultaat van het Vast Parcours en de Jumping telt mee voor de bepaling van degradatie/ promotie. Bij een Vast Parcours kunnen alle toestellen gebruikt worden.

De Gambling is een spel en bestaat meestal uit een aantal toestellen die je in willekeurige volgorde kan nemen en waarvoor je zo veel mogelijk punten moet verzamelen. De Jumping is gebaseerd op springen, snelheid en wendbaarheid, er staan dan namelijk geen raakvlaktoestellen in. De raakvlaktoestellen zijn zo genoemd omdat de hond bij de op- en afloop een bepaald vlak moet aanraken met zijn poten. Dit is ingesteld voor de veiligheid van de hond en levert bij het maken van fouten strafpunten op. De beste leeftijd om met je hond te gaan trainen is op de leeftijd van ongeveer één jaar. Het is een vrij zware, fanatieke sport die veel vergt van de lichamelijke gesteldheid van de hond. Veel Border Collies vinden Agility het einde en kunnen vaak sneller dan de baas het parcours volbrengen. Het is belangrijk dat er op een juiste manier getraind wordt en rekening wordt gehouden met de eigen inzichten van de hond. Agility is te beoefenen bij heel veel verschillende hondenscholen en (kynologische) verenigingen in Nederland. Bijna elke week zijn er wedstrijden door het hele land. Er is een Nederlands- en een Wereld kampioenschap.

Flyball

Flyball is net als Agility een razend populaire sport. Bij flyball moet de hond vooruit rennen, over vier lage sprongetjes naar het ‘ballenapparaat’, met zijn poot op een plankje drukken waardoor er een bal gelanceerd wordt. Zodra deze bal door de hond is gevangen moet hij, zo snel als hij kan, weer terug over de sprongetjes naar zijn baas. Het spel wordt door twee teams gespeeld en elk team bestaat uit vier honden. Elke hond loopt één keer in het team maar wordt er een fout gemaakt door een sprong te missen dan moet deze hond nog eens lopen. Veel Border Collies willen het balletje fixeren met hun ogen en doen er dan niks mee. Hij moet de bal goed en vol in één keer kunnen vangen en hij mag geen enkel sprongetje over slaan. Op de heenweg gaat dat bijna altijd goed maar op de terugweg, als de bal eenmaal gevangen is, kan dat problemen opleveren. Ook hier geldt weer dat een goede training belangrijk is en een instructeur die het gedrag van de Border Collie begrijpt. Flyball kan bij veel hondenscholen en verenigingen beoefend worden.